Ως Κέντρα Κόστους ή Κέρδους θεωρούνται οργανωτικές μονάδες της επιχείρησης (τμήματα ή λειτουργείες), που αντιπροσωπεύουν περιοχές ευθύνης, στις οποίες συγκεντρώνονται κόστη και διακινούνται τα έξοδα.
Η ανάγκη παρακολούθησής τους στις επιχειρήσεις προκύπτει από την ανάγκη ανάλυσης των εσόδων και των εξόδων της επιχείρησης με σκοπό είτε τον υπολογισμό κερδοφορίας των διάφορων τμημάτων/δραστηριοτήτων της, είτε για σκοπούς προγραμματισμού και σύνταξης προϋπολογισμών.
Η βασική διαφορά μεταξύ Κέντρου Κόστους και Κέντρου Κέρδους, είναι ότι το πρώτο δεν έχει άμεση επίδραση στην κερδοφορία της επιχείρησης σε αντίθεση με το δεύτερο. Σε μια επιχείρηση για παράδειγμα το τμήμα Πωλήσεων αποτελεί Κέντρο Κέρδους, ενώ το τμήμα Μηχανογράφησης αποτελεί Κέντρο Κόστους, και υπάρχει η ανάγκη παρακολούθησής του κυρίως για λόγους προϋπολογισμών.
Έτσι λοιπόν, ως κέντρο κόστους κέρδους θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ένα τμήμα της επιχείρησης ή ακόμα και μια συγκεκριμένη παραγωγική διαδικασία ειδικού προϊόντος ή κάποια άλλη ειδική λειτουργικότητα της επιχείρησης για την οποία υπάρχει η ανάγκη παρακολούθησης κόστους ή κερδοφορίας.
Η δομή - κατηγοριοποίηση των κέντρων κόστους κέρδους, ενδεχομένως να διαφέρει σημαντικά ανά την επιχείρηση, ανάλογα με τις ανάγκες παρακολούθησης της εκάστοτε επιχείρησης και βάσει του μοντέλου κοστολόγησης που έχει αποφασίσει ο εκάστοτε υπεύθυνος κοστολόγος – λογιστής.
Μερικά από τα συνήθη κριτήρια κατηγοριοποίησης των κέντρων κόστους, είναι τα παρακάτω:
- Βασικές λειτουργίες της επιχείρησης, όπως για παράδειγμα Διοίκηση, Παραγωγή, Πωλήσεις κλπ.
- Πολλές φορές παρατηρούμε ότι η κατηγοριοποίηση των Κέντρων Κόστους συνάδει με το οργανόγραμμα της επιχείρησης. Δηλαδή υπάρχει κατηγοριοποίηση ανά Διεύθυνση ή ανά κλάδο κλπ.
- Βασικό διακριτικό στοιχείο στην κατηγοριοποίηση των κέντρων κόστους αποτελεί Ο διαχωρισμός τους σε Κύρια Κέντρα Κόστους και Βοηθητικά Κέντρα Κόστους, όπου κύριος σκοπός των Βοηθητικών Κέντρων Κόστους είναι η επιμέρους παρακολούθηση του κόστους των συγκεκριμένων βοηθητικών κέντρων κόστους και η εξυπηρέτηση αναγκών των Κύριων Κέντρων Κόστους, οπότε και το κόστους τους επιβαρύνει ή απορροφάται στα Κύρια Κέντρα Κόστους.
- Για παράδειγμα ένα φορτηγό το οποίο χρησιμοποιείται από δύο τμήματα, αποτελεί βοηθητικό κέντρο κόστους και μεταφέρει το κόστος του στα δύο κύρια κέντρα κόστους που είναι τα τμήματα που εξυπηρετεί.
- Κατηγοριοποίηση ανάλογα με την συμμετοχή σε παραγωγικές διαδικασίες, όπου διαχωρίζονται σε παραγωγικά και μη παραγωγικά κέντρα κόστους όπως για παράδειγμα τα κέντρα κόστους εξυπηρέτησης κλπ.
Γενικότερα, την κατηγοριοποίηση των κέντρων κόστους ανά επιχείρηση, την προσδιορίζει η ίδια η επιχείρηση και ο υλοποιητής οφείλει να την αποτυπώσει στις αντίστοιχες οντότητες της εφαρμογής.
